Alhamdu lillahi Rabbil ‘alamin. Tsira da amincin Allah su tabbata ga shugabanmu Annabi Muhammad (SAW), iyalansa, sahabbansa da duk masu bin tafarkinsa har zuwa ranar sakamako.
Tambayar “Menene Ilimi?” tambaya ce mai zurfi wadda ta shafi kowane bangare na rayuwar dan Adam. Ilimi shi ne ginshikin rayuwa, hasken zuciya, kuma makamin ci gaba ga mutum da al’umma baki daya. Ba tare da ilimi ba, rayuwa tana zama cikin duhu, rudani da jahilci.
A cikin wannan rubutu, za mu yi cikakken bayani a Hausa mai sauki da zurfi kan ma’anar ilimi, fahimtarsa a Musulunci da a rayuwar yau da kullum, nau’o’in ilimi, muhimmancinsa, hukuncin neman ilimi, da kuma iyakokinsa a shari’a.
Menene Ilimi? (Ma’anar Ilimi)
A lugga (harshe), ilimi na nufin sani ko fahimta. Kishiyar ilimi ita ce jahilci.
A ma’anar Musulunci, ilimi shi ne:
Riskar gaskiyar abu kamar yadda yake, tare da yakini ba shakku ba.
Wato ilimi ba wai jin labari kawai ba ne, sai an fahimta, an tabbatar, kuma an yarda da abin da aka sani.
A rayuwar yau da kullum, ilimi shi ne duk wani sani, kwarewa ko basira da mutum ke samu ta hanyar:
- Karatu
- Koyarwa
- Kwarewa
- Gwaji
- Nazari
- Kwarewar aiki
Matsayin Ilimi a Musulunci
A Musulunci, ilimi yana da matsayi mai girma sosai. Shi ne abin da Allah ya fara ambata a cikin Alƙur’ani:
“Iqra’ bismi Rabbikallazi khalaq”
“Ka karanta da sunan Ubangijinka wanda Ya halitta.” (Suratul Alaq: 1)
Wannan aya tana nuna cewa ginshikin addinin Musulunci ilimi ne.
Manzon Allah (SAW) ma ya ce:
“Neman ilimi wajibi ne a kan kowane Musulmi.”
(Hadisi)
Nau’o’in Ilimi a Musulunci
A bisa koyarwar Musulunci, ilimi ya kasu gida biyu:
1. Ilimin Addini (Ilmin Shari’ah)
Wannan shi ne ilimin da ya shafi:
- Sanin Allah
- Tauhidi
- Imani
- Ibadah
- Halal da Haram
- Fiqhu
- Tafsiri
- Hadisi
- Akhlaƙi
Wannan ilimi shi ne mafi muhimmanci domin:
- Yana gyara dangantaka tsakanin bawa da Ubangijinsa
- Yana shiryar da mutum zuwa ga hanya madaidaiciya
Hukuncinsa:
➡️ FARDU AIN – wajibi ne a kan kowane Musulmi ya san abin da zai bauta wa Allah da shi.
2. Ilimin Rayuwa (Ilmin Duniya)
Wannan ya hada da duk wani ilimi mai amfani wajen inganta rayuwar duniya kamar:
- Kimiyya (Science)
- Lissafi (Mathematics)
- Likitanci
- Injiniya
- Ilimin Kwamfuta
- Kasuwanci
- Noma
- Shari’a (Law)
- Tattalin Arziki (Economics)
- Ilimin Zamantakewa
Hukuncinsa:
➡️ Yana zama FARDU KIFAYA – idan wasu sun kware a cikinsa, sauran al’umma sun tsira. Amma idan babu wanda ya iya, duk sun yi laifi.
Dalilin Da Ya Sa Neman Ilimi Ya Zama Wajibi
Neman ilimi wajibi ne saboda:
- Ba za ka iya bautar Allah daidai ba sai da ilimi
- Ba za ka iya rayuwa cikin tsari ba sai da ilimi
- Ba za ka iya bambance gaskiya da karya ba sai da ilimi
- Ilimi ne ke kare mutum daga fadawa cikin shirka, bidi’a da barna
Allah ya ce:
“Allah zai daukaka wadanda suka yi imani da ku, da wadanda aka ba su ilimi darajoji.”
(Suratul Mujadila: 11)
Muhimmancin Ilimi ga Mutum
Ilimi:
- Yana haskaka tunani
- Yana gina hali da tarbiyya
- Yana kara fahimta da hikima
- Yana sa mutum ya san darajarsa
- Yana taimaka wa mutum ya dogara da kansa
- Yana kare mutum daga cutarwa da ruɗu
Mutum mai ilimi ba ya saukin yaudara, kuma yana yanke shawara bisa hankali.
Muhimmancin Ilimi ga Al’umma
Al’umma mai ilimi:
- Tana da zaman lafiya
- Tana da ci gaba
- Tana da tsari da adalci
- Tana iya kare kanta daga zalunci
- Tana gina tattalin arziki mai karfi
Yawancin matsalolin da ke addabar al’umma suna faruwa ne sakamakon jahilci, ba rashin kudi ba.
Shin Duk Ilimi Halal Ne?
A’a. Ba duk ilimi ba ne halal a Musulunci.
A Musulunci:
- Duk ilimi mai amfani kuma bai sabawa shari’a ba, halal ne
- Duk ilimi da ke kai mutum zuwa:
- Shirka
- Kafirci
- Cutuwar mutane
- Lalacewar tarbiyya
➡️ HARAMUN NE
Misalan Ilimin da Aka Haramta
- Ilimin sihiri
- Tsafi da bokanci
- Kiran aljanu
- Kulumboto
- Ilimin da ke lalata aqida
Allah ya haramta wadannan ilmomi saboda suna kai mutum ga shirka da halaka.
Sai dai kamar yadda malamai suka ce:
Ana iya sanin sharri ne domin kare kai daga gare shi, ba domin aikata shi ba.
Ilimi da Ikhlasi
A Musulunci, ilimi ba ya amfanar mutum sai idan:
- An nema shi da ikhlasi
- An yi amfani da shi bisa gaskiya
- An yi aiki da shi
Ilimin da ba a yi aiki da shi ba, zai zama hujja a kan mai shi a ranar kiyama.
Ilimi da Kalubalen Zamani
A wannan zamani, akwai ilmomi masu sarkakiya kamar:
- Philosophy
- Psychology
- Law
- Economics
- Political Science
Dalibi Musulmi:
- Dole ya tsaya kan aqidarsa
- Duk abin da ya sabawa Musulunci, ya yi riko da addininsa
- Ya yi aiki da ilimin duniya ne bisa bukata, ba bisa sabawa addini ba
Hukumar Gwamnati da Hana Wasu Ilmomi
A Musulunci, gwamnati na da ikon:
- Hana wasu ilmomi ko hanyoyin ilmantarwa
- Ko da kuwa halal ne, idan suna da illa ga al’umma
Wannan yana karkashin ka’idar:
“La darara wa la dirara”
(Babu cuta, babu cutarwa)
Takaitaccen Kammalawa
A taƙaice:
- Ilimi shi ne hasken rayuwa
- Ilimi kishiyar jahilci ne
- Ilimi ya kasu gida biyu: na addini da na rayuwa
- Neman ilimi wajibi ne ga kowa
- Duk ilimi mai amfani halal ne
- Duk ilimi mai kaiwa ga shirka ko barna haramun ne
- Ilimi ba ya amfani sai da ikhlasi da aiki da shi
Kammalawa
Tambayar “Menene Ilimi?” ba karamar tambaya ba ce. Ilimi shi ne ginshikin rayuwar Musulmi, hanyar sanin Allah, da kuma mabuɗin ci gaban duniya. Duk wanda ya nemi ilimi da gaskiya, Allah zai daukaka shi a duniya da lahira.
Allah shi ne mafi sani.
Allah Ya sa mu kasance cikin masu neman ilimi, masu aiki da shi, kuma masu amfana da shi. Ameen.